Antakya ?l

Antakya (Arapça: ????????, An??kye; Yunanca: ?ντι?χεια, Antiohia), Hatay ilinin nüfus bak?m?ndan en büyük ilçesidir ve Hatay ilinin büyük?ehir olmadan önceki merkezidir. Yeni düzenlemeyle birlikte Antakya ve Defne Belediyesi olarak ayr?lm??t?r. Ortas?ndan Asi Nehri geçmektedir.

Tarihçe

Tarih kaynaklar?na göre Antakya, MÖ 300 civar?nda Büyük ?skender'in komutanlar?ndan Seleucus Nicator taraf?ndan kurulmu?tur. Antik kaynaklara göre Antakya üç yüz bin nüfusuyla Roma ?mparatorlu?u'nun 3. dünyan?n ise 4. büyük kentiydi. Babas? Antiochus'un isminden 'Antiocheia' ad?yla kurdu?u ?ehir, Silpius Da?? (bugünkü Habib Neccar Da??) ete?inde ve Asi Nehri (Orontes) kenar?nda yer alm??t?. Acus'un yönetimine giren topraklarda Antakya d???nda ba?ka yerlerde çok say?da Antiocheia daha kurulmu?tu

Tarih Öncesi ve Helenistik Dönem

Antakya civar?n?n tarihi, ?ehrin kurulu?una göre çok daha eskidir. De?i?ik kaynaklarda belirtildi?ine göre, Tell-Açana höyü?ündeki kaz?lar Kalkolitik Ça?dan (MÖ 5000-4000) itibaren yörenin yerle?im için kullan?ld???n? göstermektedir. Anadolu'yu Filistin ve Suriye'ye ba?layan yol üzerinde, Mezopotamya'y? Do?u Akdeniz'e ba?layan noktalardan biri olmas? nedeniyle Hatay'?n eski bir yol güzergâh? oldu?u çok aç?kt?r. Buras? Hitit ve Eski M?s?r ?mparatorluklar?n?n s?n?rlar?n? olu?turan bölgenin e?i?indeydi.

Makedonyal? Büyük ?skender'in do?uya do?ru fetihlerini sürdürürken Pers kral? Darius'la yapt??? ?ssus Sava??, MÖ 333 y?l?nda, ?ssus yak?nlar?nda, bugünkü Payas ilçesinde, Pinarus nehri (bugünkü Deliçay) üzerinde gerçekle?mi?tir. Bu sava??n hemen ard?ndan ?skender, Pers donanmas?n? limans?z b?rakmak amac?yla k?y? boyunca güneye ilerledi. Suriye, Filistin ve M?s?r'? ele geçirdikten sonra MÖ 331 y?l?nda, F?rat nehri üzerinde yap?lan Gaugamela Sava?? ile Mezopotamya da Makedonyal?lar?n eline geçmi? oldu. Ancak Büyük ?skender'in MÖ 323 y?l?nda Babil'deyken ölmesinin ard?ndan fethedilen topraklar ?skender'in komutanlar? aras?nda bölündü. Suriye ve Mezopotamya bölgesi üzerindeki güç sava?? Seleucus Nicator'un lehine sonuçland? (MÖ 301). Öncelikle Seleucus krall???n?n ba?kenti olarak, Akdeniz kenar?nda bir liman oldu?undan Seleucia Pieria (bugünkü Samanda?, Çevlik) seçilmi?ti. Seleucus, yendi?i rakibi Antigonus (Monophtalmus)'un bugünkü Antakya'n?n 5 km. kadar kuzeyindeki yönetim merkezi Antigonia'y? y?karak halk?n? kendi ad?yla kurdu?u bu yeni ba?kente (Seleucia) naklettirdi. Ancak Mezopotamya civar? ve güney Suriye'nin kontrol edilebilmesi aç?s?ndan ve Seleucia'n?n denizden gelecek sald?r?lara aç?k olmas? nedeniyle yeni bir kent, Antiocheia kuruldu.

Cumhuriyet dönemi

Hatay'?n anavatan Türkiye'ye kat?lmas? öncesinde, 2 Eylül 1938 tarihinde 10 ayl?k bir süre varl???n? sürdüren Hatay Devleti kuruldu. Topraklar?, Milletler Cemiyeti (Cemiyet-i Akvam) belgelerinde ?skenderun Sanca?? olarak yer alan bölgeydi. 16 Haziran 1939'da TBMM'nde al?nan kararla Türkiye ile Hatay Devleti aras?ndaki s?n?r çizgisi kald?r?larak geçersiz k?l?nd?. 23 Temmuz 1939'da ise anavatana kat?lma, son Frans?z k?tas?n?n k??ladan ç?kmas?yla ve Frans?z k?tas?n?n da yer ald??? törenle k??laya Türk bayra?? çekilmesiyle tamamlanm?? oldu.

Antakya, 2012 y?l?nda ç?kar?lan 6360 say?l? kanun ile Hatay ilinde büyük?ehir belediyesi kurulmas?ndan sonra ilçe oldu.^[3]

Co?rafya

Antakya ilçesinin yüzölçümü 703 km²'dir.^[4] Antakya, co?rafi konum ve yüzölçümü bak?m?ndan Hatay'?n 2.büyük ilçesidir. Akdeniz iklim bölgesinin do?u ucunda, k?y?dan 22 km kadar içeride olar kentin denizden yüksekli?i yakla??k 80 m'dir. Kuzeyde Nur Da?lar? (Amanos Da?lar?) ile güneyde Kel Da? (Cebel-i Akra) aras?nda kalan A?a?? Asi Vadisi'nin ba?lang?c?nda, Kel Da??'n?n kuzeydo?usunda, 440 m rak?ml? Habib-i Neccar Da??'n?n eteklerindedir. Kentin kuzeydo?usuna do?ru geli?en ve Hatay çöküntü alan?n?n ortas?nda yer alan Amik Ovas?, zirai potansiyeli çok yüksek kal?n bir alüvoyal toprak tabakas? ile kapl? olup, ayn? zamanda ilin en büyük toprak düzlü?ünü olu?turur.

Tepelerin zirvelerine t?rmanarak kenti çepeçevre saran sur kal?nt?lar? ve kalesiyle kentin adeta simgesi olan ve eteklerinde Antakya'n?n kurulu oldu?u Habib Neccar Da??, kenti güneybat?-kuzeydo?u istikametinde s?n?rlayan bir dizi tepelerin olu?turdu?u do?al bir engeldir.

Antik Ça?daki ismi Silpius olan Habib Neccar Da??'n? da içine alan Kelda? s?ras?, altyap? serpantin ve gabro gibi ye?il renkli kütlelerin olu?turdu?u, üst k?s?mlarda ise bazalt ve kalkerin hakim oldu?u jeolojik bir yap?ya sahiptir. Habib Neccar'?n kuzeybat? yamaçlar?, genç faylar?n dik basamaklar olu?turdu?u parçalanm??, ar?zal? yüzeyler halindedir.

Nüfus

Anadolu'nun güneyinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin s?n?r vilayetlerinden biri olan Hatay ilinin yönetim merkezi Antakya, 36 10' kuzey enlemi ve 36 06' do?u boylam? ile yurdumuzun en güneyinde yer alan kent niteli?indeki yerle?me merkezidir. ?lçe nüfusunun y?llar içinde de?i?imi tablodaki gibidir:

2012 sonras?nda Antakya ilçesi, Antakya ve Defne ilçeleri olmak üzere 2'ye ayr?lm??t?r. Bu nedenle 2013 nüfus de?erinde dü?ü? olmu?tur.

Bu kent, yendi?i rakibinin Antigonia's?yla ayn? yerde de?ildi, daha güneyde Silpius Da?? ete?inde ve Orontes (Asi) kenar?nda idi (MÖ 300). Antakya'n?n Seleucus Krall???'n?n ba?kenti olmas? ise Seleucus Nicator'un ölümünden sonra o?lu Antiochus Soter (MÖ 281-261) zaman?nda olmu?tur.